Atrakcje Fezu: 8 miejsc, które warto zobaczyć
Najważniejsze atrakcje Fezu to średniowieczna medyna Fes el-Bali, wpisana na listę UNESCO w 1981 roku, oraz zabytki wokół niej: medresa Bu Inania, garbarnia Chouara, żydowska mellah, Pałac Królewski, grobowce Marynidów, muzeum Al Batha i ogrody Jnan Sbil. Na spokojne zwiedzanie Fezu potrzeba co najmniej dwóch pełnych dni.
Medyna Fes el-Bali
Medyna to serce miasta i główny powód przyjazdu. Fez założył w 789 roku Idris I, a jego syn Idris II w 809 roku dodał drugą osadę na przeciwległym brzegu rzeki. Stare miasto zachowało średniowieczny układ: labirynt wąskich zaułków, fontanny, meczety, suki i warsztaty rzemieślników. To jedna z największych na świecie stref miejskich bez ruchu samochodowego, a towary nadal wożą osły i ręczne wózki.
W 1981 roku medyna Fezu jako pierwszy obiekt w Maroku trafiła na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W jej sercu stoi meczet al-Karawijjin, założony w latach 857–859 przez Fatimę al-Fihri. UNESCO i Księga rekordów Guinnessa uznają go za najstarszą stale działającą uczelnię na świecie. Jak większość czynnych meczetów w Maroku, nie jest otwarty dla niemuzułmanów.
Do medyny najwygodniej wejść przez bramę Bab Bou Jeloud z 1913 roku, zdobioną niebieską i zieloną mozaiką. Przy tej bramie zaczynają się dwie główne ulice handlowe, Talaa Kebira i Talaa Seghira. Zjeść można w jednej z wielu restauracji, gdzie podają m.in. tadżin.
Medresa Bu Inania
Medresa Bu Inania (Bou Inania) to szkoła koraniczna zbudowana w latach 1350–1355 na zlecenie marynidzkiego sułtana Abu Inana Farisa. Słynie z bogatych dekoracji: mozaiki zellidż, ażurowego stiuku i rzeźbionego cedru. Jako jedna z nielicznych medres w Maroku ma minaret i do dziś pełni funkcję meczetu piątkowego.
Turyści mogą obejrzeć dziedziniec i galerie, natomiast sala modlitewna pozostaje zamknięta dla niemuzułmanów. Naprzeciwko medresy stoi budynek dawnego zegara wodnego Dar al-Magana z 1357 roku; brązowe misy mechanizmu usunięto w XX wieku, a samą fasadę odrestaurowano na początku XXI wieku.
Garbarnia Chouara i inne garbarnie
Garbarnie w Fezie to obraz, który kojarzy większość odwiedzających: dziesiątki kamiennych kadzi z barwnikami, w których pracują garbarze. W mieście działają trzy garbarnie, a największa i najbardziej znana jest Chouara, położona w pobliżu medresy Saffarin. Na kadzie patrzy się z tarasów sklepów ze skórą, które otaczają garbarnię.
Ze skór garbowanych w Fezie szyje się buty, torby, kurtki i pufy sprzedawane w całym Maroku. Zapach bywa intensywny, dlatego przy wejściu na taras sprzedawcy często podają gałązkę mięty.
Mellah – dawna dzielnica żydowska
Mellah powstała w połowie XV wieku w Fes el-Dżdid, królewskim mieście założonym przez Marynidów w 1276 roku, tuż przy Pałacu Królewskim. Pod koniec lat 40. XX wieku mieszkało tu ok. 15 tysięcy Żydów. Większość wyemigrowała później do Casablanki, Francji, Kanady i Izraela.
Domy w mellahu wyglądają inaczej niż w medynie: mają otwarte balkony i okna wychodzące na ulicę. Warto zajrzeć do synagogi Ibn Danan, pochodzącej prawdopodobnie z XVII wieku, i na rozległy cmentarz żydowski z białymi nagrobkami.
Pałac Królewski Dar al-Makhzen
Pałac Królewski w Fes el-Dżdid zajmuje około 80 hektarów, na których leżą pałace, ogrody, meczet i budynki administracyjne. Rezydencja nie jest udostępniona zwiedzającym. Turyści oglądają ją z zewnątrz, przede wszystkim od strony placu z monumentalną bramą, której mosiężne wrota zdobią misterne wzory, a obramowanie pokrywa mozaika.
Grobowce Marynidów i Borj Nord
Na wzgórzu na północ od medyny stoją ruiny grobowców Marynidów, dynastii rządzącej Marokiem w XIII–XV wieku. Same budowle są zniszczone, ale przyjeżdża się tu dla widoku: z góry widać całą medynę Fes el-Bali z dachami, minaretami i zielonymi dachówkami meczetów. Najładniej jest przed zachodem słońca.
Niedaleko stoi Borj Nord, saadyjska forteca z XVI wieku, która strzegła miasta od północy. Na wzgórze najprościej dojechać taksówką; pieszo z medyny prowadzi stroma ścieżka.
Muzeum Al Batha (Dar Batha)
Muzeum Dar Batha mieści się w pałacu z lat 1886–1907, niedaleko bramy Bab Bou Jeloud. Po remoncie otwarto je w lutym 2025 roku jako Muzeum Sztuki Islamu Al Batha. Zobaczymy w nim rękopisy Koranu, ceramikę z charakterystycznym błękitem kobaltowym, dywany, astrolabia i dawne minbary. Bilet dla cudzoziemca kosztuje 60 MAD (stan na 2026, wg Narodowej Fundacji Muzeów); muzeum jest zamknięte we wtorki.
Ogrody Jnan Sbil
Jnan Sbil to królewskie ogrody założone przez sułtana Hassana I między Fes el-Bali a Fes el-Dżdid. Zacienione aleje, staw i fontanny dają cień i ciszę, której brakuje w medynie. To dobre miejsce na odpoczynek w drodze między bramą Bab Bou Jeloud a mellahem i Pałacem Królewskim.
Plan zwiedzania Fezu w dwa dni
- Dzień pierwszy rano: wejdź do medyny przez Bab Bou Jeloud, obejrzyj medresę Bu Inania i zejdź ulicą Talaa Kebira w stronę meczetu al-Karawijjin.
- Dzień pierwszy po południu: odwiedź garbarnię Chouara, a o zachodzie słońca pojedź taksówką do grobowców Marynidów.
- Dzień drugi rano: zwiedź muzeum Al Batha, a potem przejdź przez ogrody Jnan Sbil do Fes el-Dżdid.
- Dzień drugi po południu: obejrzyj bramę Pałacu Królewskiego i przejdź się po mellahu z synagogą Ibn Danan i cmentarzem żydowskim.
W medynie łatwo się zgubić, a nieproszeni „przewodnicy” chętnie prowadzą do sklepów. Pewniejszy jest przewodnik zamówiony przez hotel albo mapa offline w telefonie.
Najczęściej zadawane pytania
Ile dni potrzeba na zwiedzanie Fezu?
Na najważniejsze atrakcje wystarczą dwa pełne dni: jeden na medynę Fes el-Bali z medresą Bu Inania i garbarniami, drugi na Fes el-Dżdid, mellah, Pałac Królewski i muzeum Al Batha. Trzeci dzień pozwala na spokojne zakupy w sukach albo wycieczkę do ruin rzymskiego Volubilis i Meknesu.
Czy w medynie Fezu można się zgubić?
Tak, i zdarza się to prawie każdemu. Medyna Fes el-Bali to labirynt zaułków, wiele z nich ślepych, a mapy w telefonie nie zawsze dobrze działają między wysokimi murami. Pomagają główne ulice Talaa Kebira i Talaa Seghira, które prowadzą od Bab Bou Jeloud w dół medyny. Na pierwszy dzień warto wynająć przewodnika przez hotel.
Czy turyści mogą wejść do meczetu al-Karawijjin?
Nie. Jak większość czynnych meczetów w Maroku, al-Karawijjin jest dostępny tylko dla muzułmanów. Turyści mogą zobaczyć fragmenty dziedzińca przez otwarte bramy z ulicy. Z zabytków religijnych Fezu najlepiej zwiedza się medresy, przede wszystkim Bu Inania, gdzie dostępne są dziedziniec i galerie.
