Fez – historia i przewodnik po mieście

Fez to najstarsze z czterech miast królewskich Maroka (obok Marrakeszu, Meknesu i Rabatu), założone w 789 roku. Według spisu z 2024 roku liczy ok. 1,18 mln mieszkańców i jest trzecim miastem kraju po Casablance i Tangerze. Jego średniowieczna medyna, wpisana w 1981 roku na listę UNESCO, to jedna z największych stref bez ruchu samochodowego na świecie.

Historia Fezu

Pierwszą osadę, Madinat Fas, założył w 789 roku nad rzeką Fez Idris I, twórca dynastii Idrysydów. Jego syn Idris II zbudował w 809 roku drugie miasto na przeciwnym brzegu i przeniósł tu stolicę z Walili (Volubilis). W IX wieku do Fezu przybywali uchodźcy z Kordoby w Andaluzji i przybysze z Kairuanu w dzisiejszej Tunezji. Od nich pochodzą nazwy dwóch historycznych dzielnic: andaluzyjskiej i kairuańskiej.

W połowie IX wieku Fatima al-Fihri ufundowała meczet al-Karawijjin (według tradycji w 859 roku, część źródeł podaje 857). Związany z nim ośrodek nauki uważa się za najstarszą wciąż działającą uczelnię świata.

Szczyt rozwoju przypadł na XIII–XIV wiek, gdy Fez był stolicą dynastii Marynidów. Z tego okresu pochodzi większość zabytków medyny: medresy, fonduki (zajazdy kupieckie), pałace i fontanny. W 1276 roku sułtan Abu Jusuf Jakub założył obok starego miasta nową dzielnicę królewską – Fes el-Jdid. Fez był stolicą także za panowania Alawitów, aż do 1912 roku, gdy Francuzi przenieśli ją do Rabatu.

Trzy części Fezu

Dzielnica	Kiedy powstała	Co tu znajdziesz
Fes el-Bali	od 789 roku	medyna z listy UNESCO, al-Karawijjin, medresy, garbarnie, suki
Fes el-Jdid	od 1276 roku	Pałac Królewski (Dar al-Machzen), dawna dzielnica żydowska (mellah)
Ville Nouvelle	XX wiek, czasy protektoratu francuskiego	dworzec, hotele, restauracje, szerokie aleje

Większość zabytków skupia się w Fes el-Bali. To labirynt kilku tysięcy uliczek, w którym łatwo się zgubić, dlatego na pierwszy dzień warto wziąć licencjonowanego przewodnika albo korzystać z mapy offline. Najsłynniejszym widokiem medyny są garbarnie skór w Fezie, które ogląda się z tarasów okolicznych sklepów.

Co zobaczyć w Fezie

Najważniejsze miejsca to brama Bab Bu Dżelud, medresy Bu Inania i al-Attarin, fontanna i fonduk Nejjarine, garbarnia Chouara, mauzoleum Mulaja Idrisa II oraz Pałac Królewski ze złoconymi drzwiami. Szczegółowy plan zwiedzania z opisem każdego z nich znajdziesz w przewodniku Top 8 atrakcji w Fezie. Warto też odwiedzić muzeum Dar Batha z ceramiką i rzemiosłem regionu, a o architekturze szkół koranicznych przeczytasz w artykule o medresach.

Uwaga: meczety w Fezie, w tym al-Karawijjin, są dostępne tylko dla muzułmanów. Niemuzułmanie mogą zajrzeć do środka przez otwarte bramy, ale nie wchodzić.

Jak dojechać do Fezu

• Samolotem – lotnisko Fès-Saïss leży kilkanaście kilometrów od centrum i ma połączenia z kilkoma miastami Europy.
• Pociągiem ONCF – z Casablanki, Rabatu, Tangeru i Meknesu; dworzec jest w Ville Nouvelle.
• Autobusem – CTM i Supratours łączą Fez z większością dużych miast – także z Szafszawanem.

Z Fezu łatwo zrobić jednodniowy wypad do Meknesu i Volubilis.

Najczęściej zadawane pytania

Ile dni potrzeba na zwiedzanie Fezu?

Na samą medynę Fes el-Bali potrzeba co najmniej jednego pełnego dnia, a lepiej dwóch, bo uliczki są wąskie i kręte, a zabytków jest bardzo dużo. Trzeci dzień przyda się na Fes el-Jdid, Pałac Królewski, punkty widokowe przy grobowcach Marynidów i ewentualny wypad do Meknesu.

Czy Fez jest bezpieczny dla turystów?

Fez jest generalnie bezpieczny, ale w medynie trzeba uważać na natrętnych samozwańczych przewodników, którzy oferują „pokazanie drogi” i oczekują potem zapłaty lub prowadzą do sklepów. Grzecznie odmawiaj, korzystaj z licencjonowanych przewodników i pilnuj portfela w tłoku. Wieczorem lepiej nie zapuszczać się w puste uliczki.

Czym różni się Fez od Marrakeszu?

Fez jest starszy, bardziej tradycyjny i mniej nastawiony na turystów. Jego medyna jest większa i trudniejsza do orientacji, a życie toczy się tu w rytmie rzemieślników. Marrakesz jest bardziej rozrywkowy, z placem Dżemaa al-Fna i ogrodami. Porównanie ułatwi przewodnik po Marrakeszu.