Muzyka marokańska – style i festiwale
Muzyka marokańska to kilka bardzo różnych tradycji: transowa gnawa, popularne chaabi, klasyczna muzyka andaluzyjska, śpiewana poezja malhun i pieśni berberyjskie z gór Atlas. Gnawę UNESCO wpisało na listę niematerialnego dziedzictwa w 2019 roku, a malhun w 2023 roku. Tradycyjną muzykę usłyszysz na placach, weselach i licznych festiwalach.
Muzyka na ulicach i placach
Najłatwiej posłuchać tradycyjnej muzyki wieczorem na placu Dżemaa el-Fna w Marrakeszu, gdzie grają muzycy gnawa, berberyjscy bębniarze i grupy ludowe. Muzyka towarzyszy też weselom, mussemom i świętom rodzinnym. Pieśni wykonuje się w dialekcie darija, w językach berberyjskich (tamazight, taszelhit, tarifit), a w muzyce klasycznej – w literackim arabskim.
Gnawa – muzyka transu
Gnawa to muzyka i rytuał bractw wywodzących się od ludzi przywiezionych do Maroka z Afryki Subsaharyjskiej. Łączy afrykańskie rytmy z islamskim mistycyzmem sufickim. Podczas nocnej ceremonii lila mistrz (maâlem) gra na basowej lutni gimbri, a pozostali muzycy wybijają rytm metalowymi kastanietami qraqeb, śpiewają i tańczą. Muzyka prowadzi uczestników do transu, który ma przynieść uzdrowienie i oczyszczenie.
Gnawa zdobyła światową publiczność dzięki koncertom z muzykami jazzowymi, rockowymi i world music. Najbardziej znanym miejscem jej prezentacji jest coroczny festiwal w Essaouirze. Jednym z mistrzów gnawy znanych za granicą jest urodzony w Marrakeszu Hassan Hakmoun, który od lat mieszka w Stanach Zjednoczonych i łączy gnawę z jazzem.
Chaabi i muzyka ghiwane
Chaabi (z arab. „ludowy”) to najpopularniejsza muzyka rozrywkowa w Maroku, grana na weselach, świętach i w radiu. Ma wiele odmian regionalnych. Na wsiach na równinach atlantyckich rozwinęła się aita – śpiewana przez kobiety, zwane szikhat, poezja o miłości, historii i codziennym życiu.
W latach 70. XX wieku w Casablance powstał nurt ghiwane. Zespoły Nass El Ghiwane, Jil Jilala i Lemchaheb połączyły tradycyjne instrumenty i rytmy z tekstami o współczesnych problemach i zdobyły ogromną popularność. Marokańska muzyka ludowa trafiła też do muzyki klubowej: Chemical Brothers wykorzystali w utworze „Galvanize” fragment piosenki Najat Aatabou.
Muzyka andaluzyjska i malhun
Muzyka arabsko-andaluzyjska trafiła do Maroka wraz z muzułmanami i Żydami, którzy przez stulecia emigrowali z Półwyspu Iberyjskiego. Uchodzi za muzykę klasyczną i elitarną. Grają ją orkiestry złożone z lutni ud, skrzypiec, rebabu i bębenków, a utwory układają się w długie suity zwane nuba. Główna szkoła, al-ala, jest związana z Fezem i Tetuanem, a styl gharnati – z Wadżdą i Rabatem. Własne formy tej muzyki mieli też marokańscy Żydzi.
Malhun to śpiewana poezja w dialekcie, wywodząca się z miast takich jak Fez, Meknes i Marrakesz. Teksty mówią o miłości, religii i życiu codziennym, a wykonawcom towarzyszy niewielki zespół. W 2023 roku malhun trafił na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.
Muzyka berberyjska
Każdy region berberyjski ma własne tradycje. W Atlasie Średnim tańczy się zbiorowy ahidus, w Atlasie Wysokim i dolinie Sus – ahwasz, a w Sus występują wędrowni poeci-muzycy, tzw. rways, grający na jednostrunowym rebabie. Podstawowym instrumentem jest bęben obręczowy bendir. Więcej o tańcach przeczytasz w artykule o tradycyjnych tańcach Maroka.
Współczesna muzyka Maroka
Marokańska scena współczesna to pop, rai, hip-hop, rock, metal i fuzje z muzyką tradycyjną. Utwory powstają po arabsku, francusku, angielsku i w językach berberyjskich. Ważną rolę w rozwoju sceny alternatywnej odegrał festiwal L’Boulevard w Casablance, konkurs i festiwal młodych zespołów rockowych, metalowych i hip-hopowych.
Instrumenty muzyki marokańskiej
| Instrument | Co to jest | Gdzie usłyszysz |
|---|---|---|
| gimbri (sintir, hadżhudż) | trzystrunowa lutnia basowa z pudłem obciągniętym skórą | gnawa |
| qraqeb | metalowe kastaniety trzymane w dłoniach | gnawa |
| bendir | bęben obręczowy | muzyka berberyjska, sufi |
| ud | lutnia arabska | muzyka andaluzyjska, malhun |
| rebab | smyczkowy instrument jedno- lub dwustrunowy | muzyka andaluzyjska, rways |
Festiwale muzyczne w Maroku
Najważniejsze festiwale muzyczne z ostatnich lat (terminy sprawdź na stronach organizatorów):
- Festival Gnaoua et Musiques du Monde, Essaouira – czerwiec; edycja 2027 zaplanowana na 24–26 czerwca (festival-gnaoua.net);
- Mawazine – Rythmes du Monde, Rabat – w 2026 roku odbył się 19–27 czerwca (mawazine.ma);
- Fes Festival of World Sacred Music, Fez – coroczny festiwal muzyki sakralnej z całego świata (fesfestival.com); więcej w artykule o festiwalu muzyki sakralnej w Fezie;
- L’Boulevard, Casablanca – festiwal muzyki alternatywnej i miejskiej (boulevard.ma);
- Timitar, Agadir – festiwal muzyki amazigh i muzyki świata;
- Międzynarodowy Festiwal Rai, Wadżda – festiwal muzyki rai na wschodzie kraju.
Pełny kalendarz świąt i imprez znajdziesz w artykule o festiwalach w Maroku.
