Historia Maroka – od Berberów do dziś
Historia Maroka to dzieje Berberów (Amazigh), Fenicjan, Rzymian, arabskich zdobywców i kolejnych dynastii, z których ostatnia – Alawici – rządzi od 1666 roku. W 1912 roku kraj stał się protektoratem Francji i Hiszpanii, a niepodległość odzyskał 2 marca 1956 roku. Dziś jest monarchią konstytucyjną z królem Muhammadem VI na czele.
Najstarsze dzieje i Berberowie
Ludzie żyli na terenie Maroka od setek tysięcy lat – w Dżebel Irhud znaleziono szczątki Homo sapiens sprzed ok. 300 tys. lat (więcej w artykule Archeologia Maroka). Rdzenną ludnością Afryki Północnej są Berberowie, którzy sami nazywają się Imazighen („ludzie wolni”, l.poj. Amazigh). Ich języki, nazywane wspólnie tamazight, są od konstytucji z 2011 roku jednym z dwóch języków urzędowych Maroka, obok arabskiego. Berberyjski Nowy Rok (Yennayer) 14 stycznia jest dniem wolnym od pracy.
Najważniejsze regiony berberyjskie to Rif na północy, Atlas Średni i Wysoki oraz dolina Sus na południu. Zachowały się w nich własne dialekty (tarifit, tamazight i taszelhit), architektura z ubitej ziemi, tradycyjne stroje i muzyka.
Maroko w czasach starożytnych
Od VIII wieku p.n.e. na wybrzeżu powstawały faktorie fenickie, m.in. Lixus, Mogador (dzisiejsza Essaouira) i Szalla. Później wybrzeże znalazło się w strefie wpływów Kartaginy. Ok. 300 roku p.n.e. w głębi lądu ukształtowało się berberyjskie królestwo Mauretanii, które w 33 roku p.n.e. stało się państwem zależnym od Rzymu, a ok. 40 roku n.e. – rzymską prowincją Mauretania Tingitana ze stolicą w Tingis (Tanger). Ślady tego okresu najlepiej widać w ruinach Volubilis. W V wieku przez Afrykę Północną przeszli Wandalowie, a potem część wybrzeża kontrolowało Bizancjum.
Arabski podbój i wielkie dynastie
Na początku VIII wieku Arabowie podbili Afrykę Północną, a Berberowie stopniowo przyjmowali islam. W 711 roku berberyjski dowódca Tarik ibn Zijad przeprawił się do Hiszpanii; jego imię nosi Gibraltar (Dżabal Tarik – „Góra Tarika”). Arabowie nazwali zachodnią część swojego świata Al-Maghrib, „miejsce zachodu słońca” – od tego słowa pochodzi arabska nazwa Maroka.
- Idrysydzi (789–X w.) – pierwsza muzułmańska dynastia Maroka; za Idrysa II rozwinął się Fez.
- Almorawidzi (ok. 1060–1147) – berberyjska dynastia z Sahary, która ok. 1070 roku założyła Marrakesz i rządziła także w Hiszpanii.
- Almohadzi (ok. 1121–1269) – twórcy wielkiego imperium od Atlantyku po Libię; ich klęska pod Las Navas de Tolosa w 1212 roku zapoczątkowała upadek.
- Marynidzi (ok. 1244–1465) – fundatorzy medres w Fezie i nekropolii w Szalli.
- Wattasydzi (ok. 1472–1554) – okres walk z Portugalczykami i Hiszpanami o porty na wybrzeżu.
- Saadyci (1549–1659) – w 1578 roku w bitwie pod Al-Ksar al-Kabir (bitwa trzech króli) rozbili armię portugalską.
- Alawici (od 1666) – dynastia rządząca do dziś.
Protektorat i niepodległość
Na mocy traktatu z Fezu z 1912 roku Maroko stało się protektoratem Francji, a północ i część południa przypadły Hiszpanii; Tanger otrzymał status strefy międzynarodowej. W latach 1921–1926 Abd el-Krim poprowadził w Rifie powstanie przeciw Hiszpanom i Francuzom. Niepodległość od Francji Maroko odzyskało 2 marca 1956 roku, a 18 listopada obchodzi się jako Święto Niepodległości.
Maroko współczesne
W latach 1961–1999 panował Hassan II. 6 listopada 1975 roku zorganizował Zielony Marsz na Saharę Zachodnią – spór o status tego terytorium trwa do dziś. W 1999 roku tron objął Muhammad VI. W 2011 roku, po protestach społecznych, Marokańczycy przyjęli w referendum nową konstytucję, która wzmocniła rolę parlamentu i rządu oraz uznała tamazight za język urzędowy. Maroko pozostaje monarchią konstytucyjną, w której król jest głową państwa i przywódcą religijnym (Amir al-Muminin, „Wódz Wiernych”).
