Darija – marokański dialekt arabski
Darija to marokański dialekt języka arabskiego, którym na co dzień posługuje się 91,9% mieszkańców Maroka (spis powszechny z 2024 roku). Różni się wyraźnie od arabskiego literackiego i od dialektów Bliskiego Wschodu: ma wiele słów berberyjskich, francuskich i hiszpańskich. Językami urzędowymi Maroka są arabski i tamazight, a darija służy przede wszystkim do mówienia.
Darija, czyli arabski Maghrebu
Słowo darija oznacza po arabsku po prostu „dialekt”, „mowę potoczną”. Odmiany arabskiego używane w Maroku, Algierii, Tunezji i Libii nazywa się czasem wspólnie arabskim maghrebskim. W Mauretanii i na Saharze Zachodniej mówi się dialektem hassanija. Wszystkie należą do rodziny języków semickich.
Darija wyrosła z arabskiego, który przybył do Afryki Północnej wraz z islamem, ale przez wieki przejmowała słownictwo i wymowę z języków berberyjskich, z łaciny używanej dawniej w Afryce, a później z francuskiego i hiszpańskiego. Wiele codziennych słów brzmi znajomo: tomobil (samochód), kuzina (kuchnia), rwida (koło). Darija różni się też regionalnie – inaczej mówi się w Tangerze i Tetuanie, inaczej w Fezie, Marrakeszu czy Wadżdzie.
Języki w Maroku
Konstytucja z 2011 roku uznaje za języki urzędowe arabski i tamazight (języki berberyjskie). Według spisu z 2024 roku języków berberyjskich używa na co dzień 24,8% mieszkańców – najczęściej taszelhit na południu, tamazight w Atlasie Średnim i tarifit w Rifie. Arabski literacki (fusha) to język szkoły, urzędów, prasy i wiadomości telewizyjnych, a do rozmowy w domu, na targu czy w taksówce służy darija.
Ważną rolę odgrywa francuski – język biznesu, uczelni technicznych i części mediów. Według danych ze spisu 2024 posługuje się nim blisko 58% Marokańczyków umiejących czytać i pisać. Na północy wiele osób zna hiszpański, a w miejscach turystycznych coraz częściej angielski. Przydatne zwroty francuskie zebraliśmy w artykule Język francuski w Maroku.
Jak zapisuje się darija
Darija przez wieki była głównie językiem mówionym, a w piśmie używano arabskiego literackiego. To się zmienia: w dariji ukazują się powieści, artykuły prasowe i reklamy, a w internecie i SMS-ach młodzi Marokańczycy piszą nią często alfabetem łacińskim. Głoski, których brak w alfabecie łacińskim, oddaje się wtedy cyframi – np. 3 oznacza arabską literę ajn (ع), a 7 – ciężkie ha (ح). Nowe słowa, zwłaszcza z techniki i biznesu, przychodzą do dariji głównie z francuskiego i angielskiego.
Podstawowe zwroty w dariji
| Po polsku | W dariji (zapis uproszczony) |
|---|---|
| Dzień dobry (pozdrowienie) | as-salamu alejkum |
| Jak się masz? / Wszystko dobrze? | labas? |
| Dobrze, dzięki Bogu | labas, l-hamdu lillah |
| Dziękuję / Dziękuję bardzo | szukran / szukran bezzaf |
| Proszę (prosząc o coś) | afak |
| Przepraszam | smeh li |
| Tak / Nie | ijeh / la |
| Nie, dziękuję | la, szukran |
| W porządku, zgoda | wakha |
| Ile to kosztuje? | b-szhal? |
| Wystarczy / koniec | safi |
| Dobry, dobrze | mezjan |
| Do widzenia | bslama |
Więcej zwrotów w arabskim literackim i w dariji znajdziesz w artykule Język arabski w Maroku, a słówka przydatne przy zakupach – w poradniku Targowanie się w Maroku.
Najczęściej zadawane pytania
Jakim językiem mówi się w Maroku?
Na co dzień niemal wszyscy Marokańczycy mówią w dariji, czyli marokańskim dialekcie arabskiego – według spisu z 2024 roku używa jej 91,9% mieszkańców. Około jednej czwartej mówi też językami berberyjskimi. Językami urzędowymi są arabski i tamazight, a w biznesie, turystyce i na uczelniach powszechnie używa się francuskiego.
Czy znając arabski literacki, zrozumiem darija?
Częściowo. Osoba znająca arabski literacki lub egipski zrozumie pojedyncze słowa, ale swobodna rozmowa bywa trudna: darija ma inną wymowę, skraca samogłoski i zawiera wiele zapożyczeń berberyjskich i francuskich. Marokańczycy uczą się jednak arabskiego literackiego w szkole, więc w razie potrzeby mogą przejść na język bardziej zbliżony do standardowego.
Czy w Maroku dogadam się po angielsku?
W hotelach, restauracjach i sklepach w turystycznych częściach Marrakeszu, Fezu, Agadiru czy Casablanki zwykle tak, a młodsi Marokańczycy coraz częściej znają angielski. Poza szlakami turystycznymi przydaje się francuski, na północy także hiszpański. Kilka słów w dariji, choćby szukran i salam alejkum, zawsze spotyka się z życzliwą reakcją.