Nowa konstytucja Maroka z 2011 roku
Nową konstytucję Maroka przyjęto w referendum 1 lipca 2011 roku. Według oficjalnych danych za zmianami głosowało około 98,5% uczestników przy frekwencji około 73%. Reformę zaproponował król Mohammed VI w odpowiedzi na protesty, które zaczęły się w kraju 20 lutego 2011 roku, w czasie arabskiej wiosny.
Referendum z 1 lipca 2011 roku
Na początku 2011 roku przez Afrykę Północną i Bliski Wschód przetoczyła się fala protestów. W Tunezji i Egipcie obaliła rządzących, w Libii przerodziła się w wojnę domową. W Maroku 20 lutego 2011 roku na ulice wyszło kilkanaście tysięcy osób domagających się demokratycznych reform i walki z korupcją.
Król Mohammed VI, który w 2011 roku miał 47 lat i rządził od 1999 roku, odpowiedział zapowiedzią zmiany ustawy zasadniczej. Projekt przedstawiono w czerwcu, a już 1 lipca odbyło się referendum. Władze prowadziły intensywną kampanię na rzecz głosowania na „tak”, a część ruchów protestu wezwała do bojkotu. Wynik – blisko 98,5% głosów za – nie był zaskoczeniem, choć krytycy kwestionowali podawaną frekwencję.
Co zmieniła konstytucja z 2011 roku
Najważniejsze zmiany dotyczyły podziału władzy:
- król musi powoływać premiera z partii, która wygrała wybory parlamentarne;
- premier (szef rządu) i parlament otrzymali szersze uprawnienia niż wcześniej;
- osoba króla przestała być w konstytucji określana jako „święta”, pozostała „nienaruszalna”;
- język amazigh (berberyjski) stał się językiem urzędowym obok arabskiego;
- konstytucja zapisała m.in. równość kobiet i mężczyzn oraz wolność wypowiedzi.
Monarcha zachował jednak kluczowe kompetencje: zwierzchnictwo nad armią, decydujący głos w polityce zagranicznej i sprawach religijnych. Pozostał też „Przywódcą Wiernych” (Amir al-Muminin), czyli najwyższym autorytetem religijnym marokańskich muzułmanów. Władze przedstawiały reformę jako krok w stronę monarchii konstytucyjnej i demokratycznej.
Reakcje: pochwały z Zachodu i krytyka Ruchu 20 Lutego
Rządy państw zachodnich przyjęły nową konstytucję jako ważny krok na drodze reform. Liczono, że Maroko uniknie niepokojów, które wstrząsnęły Tunezją, Libią i Egiptem.
Rozczarowany był natomiast Ruch 20 Lutego, którego nazwa pochodzi od daty pierwszych masowych protestów. Jego działacze uznali zmiany za pozorne i niewystarczające, bo król nadal miał decydujący wpływ na wszystkie najważniejsze instytucje państwa.
Co było dalej
Przedterminowe wybory parlamentarne odbyły się w listopadzie 2011 roku. Wygrała je islamistyczna Partia Sprawiedliwości i Rozwoju (PJD), a zgodnie z nową konstytucją król powierzył urząd szefa rządu jej liderowi, Abdelilahowi Benkiranowi. Szerzej o dziejach kraju piszemy w tekście o historii Maroka, a o kolejnych latach panowania króla – w artykule o 12. rocznicy rządów Mohammeda VI.
