Olej arganowy z Maroka – jak go rozpoznać
Olej arganowy to olej tłoczony z nasion arganowca (Argania spinosa), drzewa rosnącego naturalnie w południowo-zachodnim Maroku, głównie między Essaouirą a Agadirem. Na litr oleju potrzeba ok. 40 kg suszonych owoców, dlatego jest jednym z najdroższych olejów roślinnych. Prawdziwy olej rozpoznasz po składzie „100% Argania spinosa” i kraju pochodzenia: Maroko.
Arganowiec – drzewo z południa Maroka
Arganowiec to kolczaste drzewo dorastające do ok. 10 metrów i żyjące nawet 200 lat. Znosi upały do 50°C i suszę, dzięki czemu powstrzymuje pustynnienie na skraju Sahary. Lasy arganowe, zwane arganerią, zajmują rozległe tereny regionu Sus i wybrzeża między Agadirem a Essaouirą. Na ich gałęziach można zobaczyć słynne kozy na drzewach, które zjadają liście i owoce.
Arganeria jest chroniona na kilku poziomach:
- od 1998 roku to rezerwat biosfery UNESCO,
- w 2014 roku UNESCO wpisało tradycyjną wiedzę i praktyki związane z arganowcem na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości,
- w 2021 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło 10 maja Międzynarodowym Dniem Arganii.
Jak powstaje olej arganowy?
Owoce arganowca są zielone, a po dojrzeniu żółte. W środku każdego jest twarda pestka z jednym lub kilkoma nasionami. Tradycyjnie olej robią kobiety, a cała praca odbywa się ręcznie:
- Owoce suszy się na słońcu i usuwa z nich miąższ.
- Pestki rozłupuje się kamieniem, żeby wydobyć nasiona – to najbardziej pracochłonny etap.
- Nasiona przeznaczone na olej spożywczy lekko się praży.
- Nasiona miele się w kamiennych żarnach na gęstą pastę.
- Pastę zagniata się ręcznie z odrobiną wody, aż oddzieli się olej.
Dziś wiele spółdzielni używa pras mechanicznych, ale rozłupywanie pestek wciąż często wykonuje się ręcznie. Z arganowca utrzymuje się w Maroku ok. 2,2 mln osób, a w spółdzielniach pracują głównie berberyjskie kobiety.
Olej arganowy spożywczy i kosmetyczny
| Cecha | Olej spożywczy | Olej kosmetyczny |
|---|---|---|
| Nasiona | prażone | nieprażone |
| Kolor | ciemniejszy, złoto-brązowy | jasnozłoty |
| Zapach i smak | wyraźnie orzechowy | delikatny, prawie bez zapachu |
| Zastosowanie | sałatki, kuskus, pieczywo, amlou | skóra, włosy, paznokcie |
Kosmetycznego oleju nie używa się w kuchni, a spożywczego nie nakłada na twarz – oba różnią się smakiem, zapachem i sposobem przechowywania. Przykłady użycia obu rodzajów znajdziesz w artykule o zastosowaniu oleju arganowego.
Skład oleju arganowego
Olej arganowy to w ok. 99% trójglicerydy. Dominują w nim kwas oleinowy (ok. 43%, omega-9) i kwas linolowy (ok. 37%, omega-6), a w mniejszej ilości kwas palmitynowy i stearynowy. Zawiera też tokoferole (witaminę E), związki fenolowe, karotenoidy i skwalen.
Jako olej spożywczy jest źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych, podobnie jak inne oleje roślinne. Nie jest lekarstwem: doniesienia o jego wpływie na cholesterol czy choroby skóry pochodzą głównie z niewielkich badań i nie zastąpią leczenia.
Jak rozpoznać prawdziwy olej arganowy?
Olej arganowy jest drogi, więc bywa rozcieńczany tańszymi olejami, np. słonecznikowym. Z tego powodu marokański rząd od 2012 roku wyrywkowo kontroluje partie przeznaczone na eksport. Przy zakupie sprawdź:
- skład – na etykiecie powinno być tylko „Argania spinosa kernel oil” lub „100% olej arganowy”, bez dodatków;
- pochodzenie i producenta – kraj Maroko, nazwa spółdzielni lub firmy, numer partii i data ważności;
- opakowanie – ciemne szkło chroni olej przed światłem;
- zapach – olej kosmetyczny pachnie słabo, spożywczy – orzechowo; zapach zjełczały lub chemiczny to zły znak;
- cenę – podejrzanie tani olej z ulicznego straganu najpewniej nie jest czysty.
W Maroku najpewniej kupuje się w spółdzielniach kobiecych, przy których często można zobaczyć ręczną produkcję. Więcej o zakupach przeczytasz w artykule o pamiątkach z Maroka.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego olej arganowy jest taki drogi?
Na jeden litr oleju potrzeba ok. 40 kg suszonych owoców arganowca, a rozłupywanie twardych pestek wciąż wykonuje się w dużej mierze ręcznie. Arganowiec rośnie naturalnie tylko na ograniczonym obszarze południowo-zachodniego Maroka, a plony zależą od opadów. Na cenę składa się więc rzadkość surowca i bardzo pracochłonna produkcja.
Czy olej arganowy można pić lub dodawać do jedzenia?
Tak, ale tylko olej spożywczy, tłoczony z prażonych nasion. W Maroku dodaje się go do sałatek i kuskusu, macza w nim chleb na śniadanie i przygotowuje z niego pastę amlou z migdałami i miodem. Olej kosmetyczny nie jest przeznaczony do jedzenia, bo inaczej się go produkuje i przechowuje.
Gdzie w Maroku kupić prawdziwy olej arganowy?
Najlepiej w spółdzielniach kobiecych na trasie między Agadirem a Essaouirą lub w sklepach, które podają skład, producenta i datę ważności. Na sukach i przy drogach kupisz olej taniej, ale trudniej sprawdzić jego czystość. Przy zakupie powąchaj olej, obejrzyj etykietę i nie bój się zapytać o sposób produkcji.