Meczet Kutubijja (Koutoubia) w Marrakeszu

Meczet Kutubijja (fr. Koutoubia) to największy i najsłynniejszy meczet Marrakeszu, zbudowany przez dynastię Almohadów w XII wieku. Jego minaret mierzy ok. 77 metrów i jest najlepszym punktem orientacyjnym w mieście. To czynna świątynia: niemuzułmanie nie mogą wejść do środka, ale budowlę i otaczające ją ogrody można swobodnie oglądać z zewnątrz.

Historia meczetu Kutubijja

Pierwszy meczet w tym miejscu ufundował w 1147 roku almohadzki kalif Abd al-Mumin, tuż po zdobyciu Marrakeszu. Około 1158 roku zbudowano obok drugi, obecny meczet, a pierwszy z czasem rozebrano – jego odsłonięte fundamenty widać dziś obok świątyni. Minaret ukończono prawdopodobnie około 1195 roku, za panowania kalifa Jakuba al-Mansura.

Wewnątrz meczetu stał niegdyś słynny almorawidzki minbar (kazalnica) z XII wieku. Dziś można go obejrzeć w sali wystawowej w ruinach Pałacu El Badi.

Minaret – wzór dla Giraldy i wieży Hassana

Kamienny minaret o kwadratowej podstawie jest klasycznym przykładem architektury almohadzkiej: każdą z czterech elewacji zdobią inne układy łuków i geometrycznych ornamentów, a całość wieńczy mniejsza latarnia z kopułką i metalowymi kulami. Kutubijja stała się wzorem dla dwóch innych słynnych almohadzkich wież: Giraldy w Sewilli i niedokończonej wieży Hassana w Rabacie. Wieczorem minaret jest podświetlony, a o zachodzie słońca czerwony kamień nabiera ciepłej barwy.

Skąd nazwa Kutubijja

Nazwa pochodzi od arabskiego słowa kutubijjin, czyli „księgarze”. U stóp meczetu działał bowiem niegdyś targ, na którym sprzedawano książki i rękopisy. W polskich tekstach spotyka się różne zapisy: Kutubijja, Kutubia, a we francuskiej transkrypcji – Koutoubia.

Legenda o kulach na minarecie

Szczyt minaretu zdobią metalowe kule. Według popularnej legendy są ze złota, a jedną z nich ufundowała żona kalifa Jakuba al-Mansura: za karę za złamanie postu w czasie ramadanu miała przetopić swoją biżuterię. To jednak tylko opowieść – kule są metalowe (miedziane), a w różnych wersjach legendy mowa o trzech lub czterech kulach.

Zwiedzanie i trzęsienie ziemi z 2023 roku

Do wnętrza meczetu i na minaret mają wstęp wyłącznie muzułmanie. Turyści mogą obejść budowlę, obejrzeć pozostałości pierwszego meczetu i odpocząć w ogrodach wokół niego. Meczet leży kilka minut spacerem od placu Dżemaa el-Fna, więc łatwo połączyć te dwa miejsca w jeden spacer po medynie.

Trzęsienie ziemi z 8 września 2023 roku spowodowało widoczne pęknięcia minaretu. Po pracach renowacyjnych meczet ponownie otwarto w marcu 2024 roku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy turysta może wejść do meczetu Kutubijja?

Nie. Kutubijja jest czynnym meczetem i – jak większość meczetów w Maroku – jest dostępna tylko dla muzułmanów. Niemuzułmanie mogą podziwiać budowlę z zewnątrz i spacerować po ogrodach. Jednym z nielicznych meczetów w Maroku otwartych dla zwiedzających niemuzułmanów jest Meczet Hassana II w Casablance.

Jak wysoki jest minaret Kutubijji?

Minaret ma ok. 77 metrów wysokości razem z latarnią i iglicą. Góruje nad niską zabudową medyny, dlatego widać go z większości miejsc w centrum i łatwo się według niego orientować.

Kiedy najlepiej oglądać meczet Kutubijja?

Najładniej wygląda o zachodzie słońca, gdy kamień przybiera ciepły, czerwonawy kolor, oraz wieczorem, kiedy minaret jest podświetlony. Rano wokół meczetu jest spokojniej, co sprzyja zdjęciom bez tłumów. Pamiętaj o stosownym stroju i nie fotografuj wiernych podczas modlitwy.

Maroko | Meczet Kutubijja w Marrakeszu (fot. a tay, CC BY-ND 2.0)