Historia pierwszych ludzkich osad na terenie Maroka sięga pradawnych czasów paleolitu. Ze względów archeologicznych szczególnie interesujący jest okres pierwszych osad fenickich i dotarcia do Maroka kultury romańskiej. Jednak w ostatnich latach Maroko słynie nie tylko wśród archeologów ale także paleontologów. Terenem szczególnie bogatym w wykopaliska są góry Atlasu.

Archeologia Maroka | Tak wyglądali najstarsi mieszkańcy Afryki Północnej, czyli Spinozaury
Archeologia Maroka | Tak wyglądali najstarsi mieszkańcy Afryki Północnej, czyli Spinozaury (by kabacchi)

Dinozaury

Niezwykle ciekawe są marokańskie odkrycia dinozaurów. Stały się one popularne nie tylko wśród naukowców, ale także wśród dzieci z całego świata, za sprawą filmu „Park Jurajski”. Najbardziej znane są idealnie zachowane szkielety Spinozaurów (Spinosaurus – „kolczasty jaszczur”). To właśnie je zrekonstruowano w filmie. Znane są już trzy stanowiska Spinosaurus maroccanus, uważanego za oddzielny gatunek od S. aegyptiacus, pochodzącego z Egiptu.  Dorosły spinozaur mógł osiągać około 16–18 metrów długości i ważył 7–9 ton. Charakterystyczną cechą tych prehistorycznych gadów były ogromne wyrostki kolczyste kręgosłupa, mierzące ok. 1,70 m. Prawdopodobnie były one połączone płatem skóry, tworzącym strukturę przypominającą żagiel.

Pierwsi osadnicy

Pierwsze ślady zamieszkania Maroka przez ludzi pochodzą z Niziny Chaouïa (okolice Casablanki). Znaleziono tu naczynia oraz fragmenty szkieletu hominidów sprzed 700 000 lat. Okres ten nazywany jest Acheuléenne.

Kolejne odkrycia pochodzą z okresu kultury mustierskiej. Jest to jedna z kultur środkowego paleolitu. Najciekawsze stanowiska archeologiczne tego etapu dziejów znajdują się w połowie drogi pomiędzy Marakeszem a Safi. Odkryto tam nie tylko ślady ludzkie, ale także wiele kości zwierzęcych.

Okres atérienne (60-40 000 lat p.n.e.) był bardzo dramatyczny dla rejonu Maghrebu. Postępujące pustynnienie, będące wynikiem zmian klimatycznych, spowodowało wyginięcie wielu gatunków roślin i zwierząt. Wzdłuż całego wybrzeża atlantyckiego występuje wiele jaskiniowych stanowisk archeologicznych z tego okresu, na których odnajdywane są charakterystyczne narzędzia i naczynia.

Bardzo interesujący jest okres cywilizacji ibéromaurusienne (ok. 21 000lat p.n.e.), z ciekawym stanowiskiem archeologicznym – jaskinią Taforalt w okolicy Oujda. W okresie tym rozwinęło się rolnictwo. Cywilizacja ibéromaurusienne rozprzestrzeniała się po całym Maghrebie aż do 9 000 roku p.n.e., kiedy to zaczęła się mieszać z ludem Capsien. Jedną z najbardziej charakterystycznych cech tego ludu było tworzenie rysunków na strusich jajach. Obecnie uważa się, że byli oni przodkami współczesnych Berberów.

Kultura pucharów dzwonowatych rozwijała się na terenie Maroka od ok. 3000 lat p.n.e. W odnajdywanych na terenie pasma górskiego Rif grobach, odkryto wiele naczyń z czarnej ceramiki.

Od XI wieku p.n.e. do marokańskich wybrzeży zaczęli docierać feniccy handlarze z Libanu. Przybysze Ci założyli wiele miast, które przetrwały do dnia dzisiejszego. Jednym z nich jest Tanger.

Archeologia Maroka | Volubilis
Archeologia Maroka | Volubilis (by anthea)

Ci, którzy interesują się archeologią, koniecznie muszą odwiedzić:

Volubilis – jedno z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych, znajdujące się na północy kraju nad brzegiem rzeki Oued Khoumane w pobliżu Meknes. Volubilis było stolicą starożytnego państwa Mauretania Tingitana. Słynęło z oliwy z oliwek. Można tu podziwiać ruiny rzymskiego miasta m.in.: fragmenty murów obronnych, forum, kapitol, termy, łaźnie parowe, łuk triumfalny, a także olejarnie i domy mieszkalne. Niezwykle piękne są mozaiki zdobiące ściany bogatych domów. Na terenie miasta odnaleziono wiele figur z brązu. Cały kompleks wpisany został na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Region Fam El Hisn – znajduje się tu wiele prehistorycznych rysunków naskalnych. Można je podziwiać wzdłuż rzeki Dras. Niestety wiele z nich zostało zniszczonych lub ukradzionych. Obecnie ich ochrona w głównej mierze polega na edukacji miejscowej ludności i uświadamianiu ich o dziedzictwie, które może przyciągnąć rzesze turystów.

L’agadir d’Iznaguen – ruiny twierdzy znajdują się po południowej stronie Antyatlasu . W przeciwieństwie do innych tego typu budowli, twierdza w całości wykonana została z kamieni. Najprawdopodobniej powstała w XII wieku.

Grobowce Marynidów – znajdują się na wzgórzu na przedmieściach Fezu. Pochodzą z XIV wieku i są pozostałościami grobów sułtanów z dynastii Marynidów. Na tym stanowisku archeologicznym odnaleziono także fundamenty miasta, które powstało za panowania Idrysydów, pomiędzy wiekiem VII i IX. Ze wzgórza można podziwiac piękny widok na starą medynę Fezu Fas al.-Bali. Szczególnie warto się tu wybrać o zachodzie słońca.

Lixus – ruiny tego rzymskiego miasta znajdują się nad wybrzeżem Atlantyckim w okolicy Tangeru. Mimo iż miasto datowane jest na XI wiek, to istnieją poszlaki, że jest o wiele starsze. Odnaleziono tu megalityczne kamienie. Miasto założone przez Fenicjan pierwotnie nosiło nazwę „Miasto Słońca”. Należąc do jednego z najważniejszych ośrodków miejskich Mauretanii Tingitany, bardzo intensywnie rozwijało się aż do III w. Niestety po utracie rzymskiej protekcji zaczęło upadać i w V wieku zostało całkowicie opuszczone, a następnie popadło w ruinę. Pośród resztek murów można tu zobaczyć pozostałości łaźni, amfiteatru, wczesnochrześcijańskiej bazyliki oraz domów. Wiele budynków ozdobione było mozaikami i stiukami, których pozostałości można podziwiać do dziś.

Szalla lub Szella – to starożytne i średniowieczne ruiny na obrzeżach Rabatu. Można je podziwiać na skarpie powyżej rzeki Bu Rakrak. Cały kompleks otoczony jest murami obronnymi. Najprawdopodobniej miasto to zostało założone przez Fenicjan, jednak nie zachowały się żadne ślady z tamtych czasów. Na terenie tego stanowiska odkryto królewskie cmentarzysko z grobami władców od czasów dynastii Almohadów. W prawi idealnym stanie zachował się minaret meczetu wybudowanego na zlecenie kalifa Abu Jusufa.